Não là cơ quan quan trọng bậc nhất của cơ thể. Do quan trọng nên não được tạo hóa tổ chức nuôi dưỡng chu đáo. Não bộ được nuôi bởi hai hệ động mạch cảnh và hai động mạch đốt sống ( động mạch thân nền ) ở hai bên cổ .Giữa chúng còn có hệ thống kết nối, liên kết với nhau trên bề mặt vỏ não và nền sọ để hỗ trợ bù trừ nhau khi một nhánh nào đó không hoàn thành nhiệm vụ ( do bị co thắt ,chít hẹp hay bị tắc ) . Bình thường não có lượng lớn máu đi qua , thường xuyên tiếp nhận khoảng 15% lượng máu tim cung cấp cho toàn cơ thể , trong khi tỷ lệ về trọng lượng nhỏ hơn nhiều. Không những thế não là cơ quan “ quí phái “ luôn luôn đòi hỏi được cung cấp đủ chất dinh dưỡng nhất là oxy mới làm việc tốt được . Não sử dụng tới 25% tổng lượng oxy cung cấp cho toàn cơ thể. Trong thực tế không phải lúc nào não cũng được đáp ứng đủ nhu cầu trên không chỉ với bệnh nhân mà ngay cả một số người đang làm việc sinh hoạt bình thường. Khi không được đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng , không đủ oxy , não không chỉ làm việc năng suất thấp mà còn phát sinh nhiều bệnh . Một trong những bệnh hệ thần kinh thường gặp là thiểu năng tuần hoàn não hay còn gọi là thiếu máu não . Bệnh thiếu máu não thực chất là bệnh thiếu oxy não hay gặp ở người đứng tuổi .Bệnh không chỉ ảnh hưởng tới sinh hoạt , công việc mà dễ dẫn tới tai biến mạch máu não.
Bệnh thường diễn ra rất nhanh chỉ trong vài giây đôi khi kéo dài đến vài giờ .Các triệu chứng cuả bệnh tùy thuộc vào mức độ thiếu máu của động mạch não nhưng thường gặp nhất là vắng ý thức nhất thời ,chóng mặt, rối loạn thăng bằng , giảm hoặc mất thị lực tạm thời một bên mắt , liệt nhẹ nửa người , rối loạn cảm giác ,khó nói , rối loạn ngôn ngữ nhất thời …
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới thiểu năng tuần hoàn não :
Do các động mạch não bị hẹp có thể do xơ vữa lòng mạch , dị dạng bẩm sinh ; bị chèn ép do khối u , thoái hóa các đốt sống cổ . Cũng có khi mạch máu bị tắc ,bán tắc do cục máu đông trong lòng mạch .
Do không được cung cấp đủ oxy : Khi mạch máu không bình thường , không thông suốt , não không được cung cấp đủ máu về lượng . Đây là nguyên nhân thường được chú ý tới . Đương nhiên đây là lý do quan trọng vì não cần lượng máu 50ml cho 100 g não đi qua mỗi phút .Khi lưu lượng máu chỉ đạt 40ml /100g não /phút tổ chức não bắt đầu bị ức chế do thiếu oxy và sẽ bị tổn thương không hồi phục sau 2-3 phút khi lượng máu này chỉ còn 10ml . Tuy nhiên có nhiều trường hợp tuy lưu lượng đủ nhưng não vẫn thiếu oxy . Đó là những trường hợp dung lượng oxy trong máu thấp . Khi trong máu thiếu hemoglobin -chất vận chuyển oxy- về lượng cũng như về chất ( bị ngộ độc oxyd carbon hay các chất gây methemoglobin làm hemoglobin không còn khả năng vận chuyển oxy ) cũng như khi sống trong môi trường ô nhiễm lượng oxy trong khí hít vào giảm , não đều không được cung cấp đủ oxy
Như vậy bản chất các tổn thương ở não trong thiểu năng tuần hoàn não là do thiếu oxy thứ đến là các chất dinh dưỡng (glucoza ) làm tế bào thần kinh thiếu năng lượng để hoạt động , ảnh hưởng tới cấu trúc , tồn tại và phát triển của hệ thần kinh.
Việc điều trị chủ yếu nhằm tái lập cung cấp máu bình thường với đầy đủ oxy cho não. Cùng với việc dùng thuốc và phẫu thuật khi cần thiết, oxy cao áp (OXCA ) là phương pháp có hiệu quả cao trong điều trị thiểu năng tuần hoàn não . Oxca không chỉ cung cấp nhanh đủ oxy cho não ngay cả khi lượng máu lên não giảm thiểu mà OXCA còn góp phần làm tan các cục máu đông trong lòng mạch , điều hòa vận mạch … Một đợt điều trị OXCA 10-15 ngày giúp bệnh nhân giảm nhanh các triệu chứng lâm sàng , phòng và tránh những tổn thương của hệ thần kinh . Oxca được dùng trong điều trị bệnh thiểu năng tuần hoàn não càng sớm càng tốt dù mức độ bệnh nặng hay nhẹ.
BS. Nguyễn Kim Phong